Τα Blogs και η « χαμένη τιμή» της δημοσιογραφίας.

του Τρύφωνα Δάρα*

Δεν ξέρω πόσοι συμφωνούν – ιδίως με την απόλυτη διατύπωση της ρήσης- όμως πληθαίνουν συνεχώς αυτοί που ισχυρίζονται ότι το INTERNET και οι νέες τεχνολογίες στο χώρο της μαζικής επικοινωνίας αποτελούν το « τρίτο κύμα» στην επανάσταση της γνώσης και της πληροφόρησης.

Ότι πρόκειται για επανάσταση, ούτε λόγος! Όπως η γραφή ( το πρώτο κύμα) εισήγαγε ουσιαστικά τη μαζική επικοινωνία και βοήθησε να δημιουργηθούν οι κοινωνικές, εθνικές κ.ά συσσωματώσεις, όπως η τυπογραφία ( το δεύτερο κύμα) έσπασε τα στεγανά και τα μονοπώλια της γνώσης βγάζοντάς την από τις μοναστηριακές βιβλιοθήκες και κάνοντάς την κτήμα στο ευρύ κοινό, έτσι και το Διαδίκτυο οδηγεί σήμερα στον πλήρη εκδημοκρατισμό της γνώσης και της πληροφόρησης με την έννοια ότι ο οποιοσδήποτε, οπουδήποτε μπορεί να έχει με ευχέρεια πρόσβαση σ’ ένα τεράστιο όγκο πληροφοριών από το πιο ερασιτεχνικό Blog έως τις βιβλιοθήκες των μεγαλύτερων πανεπιστημίων του κόσμου.
Όμως αυτός ο εκδημοκρατισμός και η ισότιμη συμμετοχή στην « κοινωνία της γνώσης» δημιουργεί όχι μόνο αναγνώστες αλλά και συγγραφείς. Όχι μόνο παθητικούς δέκτες αλλά και ενεργητικούς διαμορφωτές απόψεων και – γιατί όχι- συνειδήσεων. Όχι μόνο καταναλωτές αλλά και δημιουργούς της πληροφορίας. Αυτό το φαινόμενο το ζούμε καθημερινά όλο και πιο έντονα καθώς στον κυβερνοχώρο όλοι βρίσκονται στην ίδια αφετηρία. Και το άρθρο του επώνυμου δημοσιογράφου και το κείμενο του ανώνυμου Blogger , την επιρροή και τη δυναμική του οποίου κανείς δεν πρέπει πλέον να υποτιμά καθώς έχουμε τελευταία πολλά και εξόχως διδακτικά παραδείγματα και διεθνώς αλλά και στη χώρα μας.

Θυμάστε για παράδειγμα τι έγινε τον περασμένο Δεκέμβρη όταν η είδηση της δολοφονίας του μικρού Αλέξη διαδόθηκε ακαριαία απ’ άκρου εις άκρον της χώρας μέσω του Διαδικτύου, των sms κλπ και πολλοί είχαν αρχίσει ήδη να διαδηλώνουν πριν ακόμη τα παραδοσιακά ΜΜΕ πάρουν χαμπάρι και μεταδώσουν την είδηση την οποία μάλιστα – την ώρα που ήδη καιγόταν η Αθήνα- δεν είχαν καν στα φύλλα τους της επόμενης ημέρας!

Και φυσικά αυτό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Αυτή τη στιγμή υπολογίζεται ότι υπάρχουν πάνω από 50 εκατ. Blogs στο Διαδίκτυο, αριθμός που όπως λένε οι ειδικοί διπλασιάζεται κάθε εξάμηνο! Δεν είναι λίγοι λοιπόν αυτοί που ισχυρίζονται ότι η έκρηξη αυτή θα σημάνει και το τέλος της δημοσιογραφίας, τουλάχιστον όπως μέχρι σήμερα τη γνωρίζαμε, καθώς – αν μη τι άλλο – « υπονομεύει την αίσθησή μας για το τι είναι αληθινό και τι όχι, τι είναι πραγματικό και τι φανταστικό».
Όταν μ’ ένα απλό κινητό τηλέφωνο ή με μια φθηνή ψηφιακή φωτογραφική μηχανή μπορεί ο οποιοσδήποτε να γίνει συλλέκτης και αναμεταδότης της είδησης, τι νόημα έχει η ύπαρξη του επαγγελματία που κάνει ακριβώς την ίδια δουλειά και μάλιστα με καθυστέρηση; Σημειώστε λένε οι απαισιόδοξοι για το μέλλον των παραδοσιακών ΜΜΕ, ότι τα περισσότερα σημαντικά γεγονότα παγκοσμίως , από το τσουνάμι της Ινδονησίας μέχρι την εκτέλεση του Σαντάμ Χουσείν ή την πρόσφατη σωτήρια προσθαλάσσωση του αεροπλάνου στη Ν. Υόρκη, κατεγράφησαν τα τελευταία χρόνια από ερασιτέχνες και όχι από επαγγελματίες.

Επιτρέψτε μου, υπερασπιζόμενος ( και όχι μόνο από επαγγελματική υποχρέωση ) τη «χαμένη τιμή» της κλασσικής δημοσιογραφίας, να διαφωνήσω.
Γιατί ακόμη και η έγκαιρη μετάδοση της είδησης δεν είναι παρά ένα μικρό κομμάτι της δουλειάς του δημοσιογράφου η οποία περικλείει – πρέπει να περικλείει- πολλά περισσότερα. Την έρευνα, το ρεπορτάζ, τη διασταύρωση της πληροφορίας, τον πλουραλισμό και τη μετάδοση και της αντίθετης άποψης και τόσα άλλα. Ασφαλώς και γνωρίζω ότι σε πολλά Blogs δεν γίνεται μόνο μετάδοση ειδήσεων. Γίνεται και ένας αξιόλογος σχολιασμός των γεγονότων και πολλές φορές ανταλλάσσονται ενδιαφέρουσες απόψεις, Όμως αυτό γίνεται τις περισσότερες φορές αποσπασματικά και πρόχειρα, χωρίς την τήρηση βασικών κανόνων δεοντολογίας αλλά και χωρίς σταθερή και μόνιμη βάση. Είναι χρήσιμη ενδεχομένως πληροφόρηση αλλά δεν είναι πολύπλευρη και αντικειμενική ενημέρωση.

Παρακολουθήστε ένα ενδιαφέρον παράδειγμα.
Πριν 2,5 χρόνια είχαμε ένα – σύνηθες- πραξικόπημα στην εξωτική Ταϋλάνδη. Όπως σε όλα τα σοβαρά πραξικοπήματα το πρώτο που φρόντισαν οι στρατηγοί ήταν να αποκόψουν την πρόσβαση σε οποιαδήποτε πληροφορία για το τι συμβαίνει στο εσωτερικό της χώρας. Όμως δεν πρόβλεψαν – ή δεν μπόρεσαν- να κόψουν και την πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Εκεί λοιπόν μια νεαρή κοπέλα με ένα δυσπρόφερτο όνομα, είχε ένα δημοφιλές Blog που έγραφε συνήθως για θέματα όπως οι σύγχρονες ηλεκτρονικές συσκευές, η μόδα και η διασκέδαση. Τις μέρες του πραξικοπήματος όμως άρχισε να ανεβάζει εικόνες από τους δρόμους και να μεταδίδει πληροφορίες για το τι συμβαίνει στο εσωτερικό της χώρας. Το Blog της έγινε ξαφνικά η μόνη πηγή πληροφόρησης και χιλιάδες ηλεκτρονικοί επισκέπτες συνέρρεαν καθημερινά για να μαθαίνουν τα νέα. Ξαφνικά η εν λόγω νεαρά άρχισε να ξαναγράφει για το καινούριο κινητό που απέκτησε και το πόσο ενθουσιασμένη ήταν γι΄ αυτό. Οι επισκέπτες του Blog προσπάθησαν να την επαναφέρουν στην « τάξη» με σχόλια του τύπου « γύρνα πίσω στο πραξικόπημα και πες μας τι γίνεται στην πόλη». Η απάντησή της ήταν ότι «αυτό είναι το Blog μου και γράφω ό,τι μου γουστάρει. Χτες με ενδιέφερε το πραξικόπημα και έγραφα για το πραξικόπημα. Σήμερα με ενδιαφέρει το καινούριο μου κινητό και γράφω γι΄ αυτό. Σ΄ όποιον αρέσει…»
Δηλαδή με απλά λόγια η νεαρή Ταϋλανδέζα μας λέει ότι δεν είναι δημοσιογράφος, δεν σκοπεύει να γίνει δημοσιογράφος και δεν έχει καμιά υποχρέωση να τηρεί κανένα κώδικα, κανένα κανόνα και καμιά δεοντολογία. Κάνει το κέφι της και αυτό είναι όλο.

Το αληθινό ερώτημα που προκύπτει βέβαια είναι αν όλα αυτά τα αυτονόητα του επαγγέλματος τα τηρεί σήμερα η πλειοψηφία των επαγγελματιών δημοσιογράφων στα παραδοσιακά ΜΜΕ. Αυτή είναι κατά τη γνώμη μου η αληθινή πρόκληση που έχει μπροστά της η δημοσιογραφία και όχι η σκιαμαχία με ανύπαρκτους εχθρούς. Θυμίζω ότι πριν 20 χρόνια, με την απελευθέρωση των ραδιοτηλεοπτικών συχνοτήτων είχε περίπου προεξοφληθεί ο θάνατος της έντυπης δημοσιογραφίας. Όμως οι εφημερίδες εξακολουθούν να είναι στα περίπτερα.
Επομένως το αληθινό πρόβλημα των δημοσιογράφων είναι η χαμένη τους αξιοπιστία και η αντίληψη που έχει διαμορφώσει ο μέσος πολίτης γι΄ αυτούς και τη δουλειά τους και όχι οι νέες τεχνολογίες και το INTERNET που , υπό προϋποθέσεις, μπορούν να είναι ένας πολύτιμος βοηθός και συμπαραστάτης. Αλλά πάντα για τη συλλογή στοιχείων και τη διευκόλυνση της έρευνας. Η αξιολόγηση, η κρίση, το συμπέρασμα θα είναι πάντα υπόθεση καθαρά προσωπική για τον κάθε δημοσιογράφο και ταυτόχρονα ο καθρέφτης της δικής του επαγγελματικής συνείδησης και αξιοπιστίας.

* Ο Τ. Δάρας είναι νομικός και δημοσιογράφος. Το κείμενο αυτό έχει γραφεί υπό την ιδιότητά του ως Συμβούλου της Διοίκησης της Ένωσης Ιδιοκτητών Ημερήσιων Επαρχιακών Εφημερίδων